Literatura piękna

⏳ 4 min 30 s

Przypadek Adolfa H. – Eric-Emmanuel Schmitt

“Przypadek Adolfa H.”, to niebanalna powieść, której autorem jest Eric-Emmanuel Schmitt. Autor sięgną do życia tytułowego dyktatora, stworzył mu sobowtóra i alternatywną wersję świata. No bo któż go nie zna? Adolf Hitler, dyktator niemiecki, nazista, człowiek, który przyczynił się do powstania niemieckich obozów zagłady na ziemiach Polski. Na kartach historii zapisał mocno i krwawo jako postać niezwykle wyrazista i teraz doczekał się swojego innego wcielenia.

Chwila, która zmieniła świat

Czasem ułamek sekundy, a czasem czyjaś z pozoru błaha decyzja wpływa na ludzkość. „Minuta, która zmieniła bieg świata…” to tytuł pierwszej części książki. Dostajemy w niej obraz Adolfa Hitlera, który nie dostał się na Akademię Sztuk Pięknych w Wiedniu oraz takiego, który rozpoczyna tam naukę. Był to ulotny moment, lecz niezwykle przełomowy, który wpłynął na losy świata. Ogłoszenie wyników rekrutacji na studia to chwila, którą autor obrał za punkt początkowy swoich dwóch oddzielnych historii.

Schmitt powołam do życia dwóch Hilterów, każdy z nich maił jednak takie samo, trudne dzieciństwo, ale później będą żyć w innej rzeczywistości. Jeden w tej, którą znamy, drugi w całkowicie alternatywnej. W ten sposób jeden z młodych chłopców znajdzie przyjaciół, będzie ciężko pracować na uczelni, przejdzie inicjację seksualną w młodym wieku. Drugi bohater będzie pracować to znów migać się od pracy, wmawiać sobie, że jest wielkim malarzem, ale również będzie unikać bliskich kontaktów z kobietami. Z każdą stronę rozdźwięk między postaciami będzie stawał się coraz bardziej wyraźny.

Dwa punkty widzenia

Schmitt w drugiej części książki przedstawił losy już młodych mężczyzn w czasie I wojny światowej. Historyczny Hitler upajał się nią, był zachwycony, w niej odnalazł sens.

Hitler po raz pierwszy poczuł dobrodziejstwo płynące z nienawiści. […] Co było dobre? Niemcy i tylko Niemcy. Co było złe? Cała reszta. Wreszcie odnalazł koncepcję świata. Nie tracił czasu na myślenie. […] Hitlerowi udało się pozbyć wątpliwości, niuansów, wszystkich tych warunków, które starzy profesorowie głupio wiążą z inteligencją krytyczną. […] Jakie pożytek płynie z prawdy? Po nic. Należy poszukać prawdy nam sprzyjającej. Nam. Niemcy ponad wszystko. Ponad wszystko.

Już Hugo Gutmann, dowódca Hitlera z frontu, zauważył, że jego „podopieczny” wywyższał siebie, miał nieliczne ludzkie odruchu.

Adolf – malarz jest przedstawiony inaczej, nie widzi sensu ani nic chwalebnego w wojnie. Dla niego i jego kompanów jawi się ona jako coś okropnego, co zredukuje ich do mięsa i narzędzia trzymającego karabin. Ci młodzi ludzie nie widzą w chwały w zabijaniu podobnych sobie młodych mężczyzn.

Bardziej niż rozczarowaniem wojna była dla nich zdradą. […] Zdradzić ów szczodry naddatek nowych bytów w świecie, jakim jest twórczość artystyczna, by zaciągnąć się do powszechnej masakry, uczestniczyć w dziele zniszczenia, rzucić się w pustkę.

Do grobowej deski

Losy Hitlerów dwóch będziemy obserwować aż do śmierci. Jednakże powieść nie pokazuje ich całego życia – zostały w niej opisane najważniejszych wydarzenia dla każdego z nich. Z tego powodu obserwujemy sceny z młodości, wojny i dojrzałego życia. Na kartach mamy więc sporo fikcyjnych bohaterów, jaki i zarysowane postacie historyczne. Wśród nich znaleźli się m.in. Ewa Braun, Rudolf Hessen, Heinrich Himmlera, czy Albert Speera.

Wycięte sceny podkreślają najistotniejsze różnice pomiędzy tymi dwoma postaciami, będącymi właściwie jednym bohaterem. W ten sposób pod koniec książki mamy dwa światy: ten, przez który przetoczyła się II wojna światowa i ten, w którym jej zabrakło.

Wnętrze dyktatora i malarza

Autor podjął się niełatwego zadania zgłębienia psychiki jednego z największych zbrodniarzy w historii. Dodatkowo stworzył alternatywny świat z innym Adolfem, który spełnił swoje marzenie (nie oznacza to, że miał łatwe i przyjemne życie).

Właśnie na tym aspekcie skupił się autor – zagłębiamy się w czyny Hitlerów i motywy tych czynów, w ich postawy, uczucie i przemyślenia. Opisywane sceny są proce, ale czasem dosadne. Wśród poruszanych motywów należy wymienić nadwrażliwość emocjonalną cechującą każdego z panów i ich problemy z kobietami, z własną seksualnością. Warto tu zatem zaznaczyć, że alternatywny bohater spotyka na swojej drodze Zygmunta Freuda i zostaje jego pacjentem.

Niełatwy obraz

Powieść czyta się dobrze, choć przebrnięcie przez początek dotyczący młodości Adolfów jest trudne. Ogólnie poruszone wątki nie należą do przyjemnych i łatwych w odbiorze.

Warto sięgnąć po książkę, gdyż autorowi udało się pokazać, że choć Hitler był zbrodniarzem, był również człowiekiem. Alternatywa pokazuje także, że świat faktycznie mógłby wyglądać inaczej gdyby losy Adolfa miały inny przebieg. Lektura skłania również do refleksji nad dobrem i złem, nad tym, co determinuje to, kim się stajemy.

Uzupełnieniem tej powieści jest dziennik Schmitta z okresu jej pisania, z którym zdecydowanie trzeba się zapoznać by uzyskać pełniejszy obraz.

Źródło okładki: znak.com.pl

Szczegóły:

Liczba stron: 480

Numer wydania: II

Data pierwszego wydania: 2001

Data pierwszego wydania PL: 2007

Data tego wydania: 23.07.2012

Wydawnictwo: Znak